به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ در اندیشه قائد شهید امت، تربیت مفهومی متمایز از تعلیم است. ایشان در مصاحبهای با مجله آیندهسازان در سال ۱۳۶۵، تربیت را اینگونه تعریف کردهاند: «تعلیم یعنی یادگرفتن و تربیت یعنی شدن و به شکل خاصی در آمدن و یک هویت درست و مطلوبی را پیدا کردن» . بر این اساس، تربیت فرایندی تدریجی برای رشد، نمو و حرکت همهجانبه متربی به سمت کمال است. ایشان این فرایند را با مفهوم قرآنی «شاکله» پیوند میدهند؛ شاکله به شخصیت، عادات، ملکات علمی و رفتاری، سجیّه و اخلاق اطلاق میشود که در طول زندگی شکل میگیرد و تربیت اسلامی درصدد است این شاکله را بر مدار فطرت الهی سامان دهد .
انسان؛ موجودی با استعداد بینهایت
از منظر قائد شهید امت، انسان موضوع اصلی تربیت، دارای استعداد بینهایت و متنوع برای رشد و تعالی است. ایشان با استناد به آیات ۴ و ۵ سوره تین، هم بر استعداد انسان برای اوجگیری و هم بر قابلیت سقوط او تأکید میورزند و تربیت را حاصل تعامل سه رکن میدانند: مربی رشدیافته، محیط سالم و متربی مستعد . این نگاه، نگاه خوشبینانهای به قابلیتهای انسان دارد و بر این باور است که هر فردی میتواند در مسیر کمال حرکت کند، به شرط آنکه زمینههای مناسب فراهم شود.
اهداف تربیت؛ از حیات طیبه تا تمدنسازی
اهداف تعلیم و تربیت در اندیشه قائد شهید امت در چهار دسته کلی قابل تقسیم است: اهداف معنوی (حیات طیبه اسلامی، انسان کامل، عروج معنوی)، اهداف تربیتی (احیای اعتقاد، عمل و اخلاق اسلامی، تربیت انسانهای صالح و مؤمن)، اهداف علمی (برخورداری از حکمت، رشد علمی و فرهنگی) و اهداف اجتماعی (عدالت اجتماعی، وحدت مسلمین، ساختن کشوری نمونه) . در سطحی بالاتر، نظام تربیتی ایشان در بیانیه گام دوم انقلاب تبلور یافته و نهاییترین هدف آن، تربیت نسلی خودساخته، دارای هویت ایرانی-اسلامی و توانمند برای تحقق «تمدن نوین اسلامی» معرفی شده است .
خانواده؛ سلول اصلی تربیت
نقش خانواده در منظومه فکری قائد شهید امت، نقشی بیبدیل و بنیادین است. ایشان خانواده را «سلول اصلی جامعه» میدانند و تأکید دارند که سلامت یا ناسالمی جامعه، در گرو سلامت یا اختلال در خانواده است. در این نگاه، مهمترین کارکرد خانواده، انتقال فرهنگ و تربیت نسلهای بعدی است؛ زیرا «در محیط خانواده است که اولین بار، تمام هویت شخصیت یک انسان براساس فرهنگ یک جامعه شکل میگیرد» . در میان اعضای خانواده، مادر نقش محوری دارد و ایشان «بهترین روش تربیت فرزند» را پرورش در آغوش مادر و با مهر و محبت او میدانند . همچنین بر انس کودکان با کتاب و مطالعه تأکید داشته و آن را یکی از وظایف اصلی پدران و مادران معرفی کردهاند .
روشها و عرصههای تربیت
قائد شهید امت در زمینه روشهای تربیتی، بر عرصههای متعددی تأکید داشتهاند که از جمله میتوان به تقویت ایمان آگاهانه، آشنایی با قرآن و نهجالبلاغه، استفاده از روشهای نوین و متناسب، عشق و صمیمیت، ارزیابی استعدادها و دوری از روشهای نادرست مانند تشویش بیجا یا قضاوت بدون علم اشاره کرد . در این نظام تربیتی، چهار محور اصلی هویتبخشی، جهاد علمی، تربیت انقلابی و شخصیت معلم برجستگی ویژهای دارند و تمام این مؤلفهها در مسیر تربیت «انسان تمدنساز» شکل میگیرند.